Νέες ροές εργασίας του έργου ATRIUM για την επισημείωση ιστορικών χαρτών και τη γεωσήμανση κειμένων
Ημερομηνία: 2026-07-21
Το ευρωπαϊκό έργο ATRIUM – Advancing Frontier Research in the Arts and Humanities έχει ως στόχο να διευκολύνει την πρόσβαση σε ψηφιακές ερευνητικές υποδομές και να υποστηρίξει την έρευνα στις τέχνες και τις ανθρωπιστικές επιστήμες, πέρα από τα όρια επιμέρους επιστημονικών πεδίων, γλωσσών και μέσων. Το έργο συνδέει τέσσερις σημαντικές ευρωπαϊκές ερευνητικές υποδομές: τις DARIAH, ARIADNE, CLARIN και OPERAS, καλύπτοντας διαφορετικές φάσεις του κύκλου ζωής των ερευνητικών δεδομένων, από τη δημιουργία και την επεξεργασία έως τη διατήρηση, την πρόσβαση και την επαναχρησιμοποίησή τους.
Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του ATRIUM και με τη συμμετοχή μελών της Μονάδας Ψηφιακής Επιμέλειας του Ερευνητικού Κέντρου «Αθηνά» αναπτύχθηκαν δύο νέες ροές εργασίας, οι οποίες είναι πλέον διαθέσιμες μέσω του SSH Open Marketplace. Οι ροές αφορούν δύο διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές περιοχές της έρευνας στις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες: τη δημιουργία ελεγχόμενων λεξιλογίων για την επισημείωση ιστορικών χαρτών και τη γεωσήμανση ιστορικών τοπωνυμίων που εντοπίζονται σε κείμενα.
Η ροή εργασίας Controlled Vocabulary for Annotation of Historical Maps παρέχει μια πρακτική μεθοδολογία για τη δημιουργία και τη συντήρηση ελεγχόμενων λεξιλογίων που υποστηρίζουν την επισημείωση ιστορικών χαρτών. Καθοδηγεί τις ερευνητικές ομάδες από τον καθορισμό του σκοπού και του πεδίου εφαρμογής του λεξιλογίου έως την οργάνωση των όρων, τη σύνταξη ορισμών και κανόνων χρήσης και τη διερεύνηση υφιστάμενων εξωτερικών λεξιλογίων, προκειμένου να αποφασιστεί αν θα επαναχρησιμοποιηθούν εξωτερικοί όροι ή αν οι τοπικοί όροι θα αντιστοιχιστούν σε αυτούς. Περιλαμβάνει, επίσης, τη δοκιμή του λεξιλογίου κατά την επισημείωση και την προετοιμασία του για συντήρηση, δημοσίευση και επαναχρησιμοποίηση.
Η ροή αντιμετωπίζει ένα βασικό ζήτημα που προκύπτει όταν η επισημείωση πραγματοποιείται συνεργατικά: διαφορετικοί επισημειωτές μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικούς όρους για παρόμοια χαρακτηριστικά ή να καταγράφουν τις ίδιες πληροφορίες με διαφορετικό βαθμό λεπτομέρειας. Τα ελεγχόμενα λεξιλόγια συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας πιο συνεπούς και τεκμηριωμένης πρακτικής. Ανάλογα με τις ανάγκες κάθε έργου, το τελικό λεξιλόγιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί εσωτερικά, να δημοσιευθεί ως τεκμηριωμένο πακέτο λεξιλογίου ή να διατεθεί σε σημασιολογική μορφή με τη χρήση προτύπων όπως το SKOS (Simple Knowledge Organization System).
Η δεύτερη ροή εργασίας, Geotagging of texts, επικεντρώνεται στον εντοπισμό ιστορικών τοπωνυμίων μέσα σε κείμενα και στην απόδοση γεωγραφικών συντεταγμένων μέσω της σύνδεσής τους με γεωγραφικά λεξικά αναφοράς, όπως τα ToposText, Pleiades, GeoNames και World Historical Gazetteer.
Η αντιστοίχιση των αναφορών σε τόπους με σταθερά αναγνωριστικά URI επιτρέπει την ανάκτηση τυποποιημένων γεωγραφικών συντεταγμένων. Με αυτόν τον τρόπο, τα εμπλουτισμένα δεδομένα μπορούν να ενσωματωθούν σε άλλες ερευνητικές εφαρμογές και να δημοσιευθούν ως Διασυνδεδεμένα Ανοικτά Δεδομένα – Linked Open Data (LOD).
Η ροή συνδυάζει αυτόματα και χειροκίνητα βήματα, ώστε να βελτιώνεται η ακρίβεια της γεωσήμανσης. Παράλληλα, διερευνά τη χρήση μεθόδων Αναγνώρισης Ονοματικών Οντοτήτων – Named Entity Recognition (NER) για τον εντοπισμό τοπωνυμίων, προβλέπει μηχανισμούς διαχείρισης αμφίσημων αναφορών και υποστηρίζει διαφορετικές μορφές δεδομένων εισόδου.
Παρότι εστιάζουν σε διαφορετικό ερευνητικό υλικό, οι δύο ροές εργασίας υπηρετούν έναν κοινό στόχο: τη μετατροπή σύνθετου περιεχομένου σε συνεπή, τεκμηριωμένα και επαναχρησιμοποιήσιμα ερευνητικά δεδομένα. Παράλληλα, αναδεικνύουν τον ρόλο των ελεγχόμενων λεξιλογίων, των γεωγραφικών λεξικών και των σταθερών αναγνωριστικών στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας και της σημασιολογικής διασύνδεσης της ερευνητικής πληροφορίας.
